آیا می‌توان همزمان یک مقاله را به دو ژورنال سابمیت کرد؟

در منظومه پیچیده انتشار پژوهش‌های علمی امروزی، حفظ اصالت (Originality) و رعایت اخلاق پژوهشی (Research Ethics) اصلی‌ترین رکن بقا و اعتبار هر محقق است. با توجه به توسعه‌ی سامانه‌های خودکار تشخیص شباهت و همچنین سخت‌گیری فزاینده‌ی مجلات بین‌المللی، پژوهشگران با چالشی مضاعف روبرو هستند: چگونه می‌توان سریع‌تر نتایج را منتشر کرد، بدون آنکه اصول انحصاری بودن و صداقت علمی زیر پا گذاشته شود؟ آیا می‌توان همزمان یک مقاله را به دو ژورنال سابمیت کرد؟ یکی از شایع‌ترین این چالش‌ها، مسئله‌ی «ارسال همزمان» (Simultaneous Submission) یک دست‌نوشته به چندین مجله است. این عمل، که غالباً ناشی از فشارهای زمانی برای کسب امتیازات آکادمیک است، از سوی سازمان‌های جهانی نظارتی مانند کمیته اخلاق در انتشارات (COPE) به عنوان یک تخلف جدی طبقه‌بندی می‌شود. بنابراین، درک دقیق محدودیت‌های اخلاقی و اتخاذ رویکردهای استراتژیک و مبتنی بر اصول، برای پژوهشگر ضروری است تا هم از سلامت مسیر انتشار خود اطمینان یابد و هم اطمینان حاصل کند که مقاله وی در فرآیند بررسی، بیشترین شانس موفقیت را کسب می‌کند. هدف این مقاله، ارائه یک تحلیل ساختارمند از ممنوعیت ارسال همزمان، استناد به رهنمودهای جهانی، و پیشنهاد تکنیک‌های جایگزین و مجاز برای مدیریت فرآیند سابمیت است تا پژوهشگر بتواند با اطمینان کامل به مسیر علمی خود ادامه دهد.

آیا می توان همزمان یک مقاله را به دو ژورنال سابمیت کرد؟

تحلیل بنیادین ممنوعیت ارسال همزمان: اصل انحصار بررسی

مبنای اصلی که ارسال همزمان را غیرقابل قبول می‌سازد، تعهد انحصاری است که پژوهشگر با سابمیت کردن مقاله به یک ژورنال پذیرفته است. این تعهد، به معنای آن است که مقاله مذکور نباید در هیچ‌کجا دیگری در حال بررسی باشد تا داوران و سردبیران مجله بتوانند منابع خود را به طور مؤثر تخصیص دهند.

تعریف دقیق و مرجعیت جهانی

طبق تعریف International Committee of Medical Journal Editors (ICMJE)، که سندی مرجع برای بسیاری از رشته‌ها محسوب می‌شود، هر متنی که برای ارزیابی ارسال می‌شود، باید تعهدی مبنی بر عدم ارسال همزمان به نشریات دیگر داشته باشد. این قانون برای جلوگیری از اتلاف وقت ارزشمند داوران (Peer Reviewers) وضع شده است. داوری علمی یک فرآیند داوطلبانه است و استفاده‌ی غیرقانونی از وقت داورانی که مقاله شما را در دو مجله بررسی می‌کنند، نقض آشکار اخلاق حرفه‌ای است. این ممنوعیت شامل مقالات کامل و بخش‌های قابل توجهی از داده‌ها و نتایج است.

تفاوت ارسال همزمان و انتشار مجدد (Self-Plagiarism)

پژوهشگران اغلب این دو مفهوم را با هم اشتباه می‌گیرند. همانطور که در گزارش‌های سازمان انتشاراتی Elsevier تأکید شده است، ارسال همزمان (Duplicate Submission) مربوط به متنی است که هنوز منتشر نشده و در صف بررسی است، در حالی که سرقت علمی از خود (Self-Plagiarism) مربوط به استفاده مجدد از متنی است که قبلاً منتشر شده، بدون ارجاع دهی مناسب. اگرچه هر دو تخلف محسوب می‌شوند، اما ارسال همزمان به طور مستقیم بر کارایی سیستم داوری تأثیر می‌گذارد، در حالی که خود سرقتی بر اصالت محتوای جدید تأثیر می‌گذارد.

پیامدهای سنگین افشای تخلف در نهادهای آکادمیک

هنگامی که یک ژورنال متوجه ارسال همزمان می‌شود، فرآیند رسیدگی با جدیت تمام آغاز می‌گردد. پیامدهای این اقدام اغلب فراتر از رد شدن صرف مقاله است و اعتبار فرد را در سطح بین‌المللی هدف قرار می‌دهد.

مکانیزم‌های تشخیص و تصمیم‌گیری مجلات

بسیاری از ناشران بزرگ مانند Springer Nature و Wiley از سیستم‌های غربالگری پیشرفته‌ای استفاده می‌کنند که می‌توانند مقالات دارای شباهت بالا یا متونی که قبلاً در سایر پایگاه‌های داده یا حتی نسخه‌های پیش‌چاپ (Preprints) منتشر شده‌اند را شناسایی کنند. در صورت کشف تخلف، تصمیم معمولاً یکی از موارد زیر است:

رد فوری مقاله (Desk Rejection): مقاله بدون فرستادن به داوری رد می‌شود و دلیل آن به نویسندگان اعلام می‌گردد.
هشدار به نویسنده (Warning Letter): برای اولین بار، نویسنده اصلی و همکارانش یک اخطار رسمی دریافت می‌کنند.
محرومیت از سابمیت: در موارد تکرار یا تخلفات سنگین، نویسنده ممکن است برای یک دوره مشخص از ارسال به مجلات آن ناشر منع شود.

تأثیر بر ارزیابی‌های استخدامی و ترفیع

همان‌طور که در دستورالعمل‌های انجمن‌های دانشگاهی (مانند American Association of University Professors – AAUP) قید شده است، سوابق انضباطی در حوزه اخلاق انتشار می‌تواند مستقیماً بر ارزیابی‌های استخدام و ترفیع تأثیر بگذارد. برای مثال، در فرآیندهای tenure، بررسی سابقه انضباطی نویسنده یک گام ضروری است. یک سابقه سوء در این زمینه می‌تواند یک محقق برجسته را از کسب جایگاه دائمی دانشگاهی باز دارد.

استراتژی‌های جایگزین و اصولی برای مدیریت زمان انتشار

به جای ریسک کردن اعتبار حرفه‌ای از طریق ارسال همزمان، پژوهشگران باید از روش‌های اثبات‌شده و شفاف برای مدیریت انتظارات زمانی استفاده کنند. این روش‌ها در عین حفظ اصالت مقاله، فرآیند انتشار را تسهیل می‌بخشند.

۱. استفاده استراتژیک از سرورهای پیش‌چاپ (Preprint Servers)

همان‌طور که توسط منابعی مانند arXiv و bioRxiv ترویج می‌شود، انتشار پیش‌چاپ یک راهکار عالی است. پیش‌چاپ به شما این امکان را می‌دهد که ایده و نتایج خود را به سرعت با جامعه علمی به اشتراک بگذارید و تاریخ ثبت ایده را به نام خود ثبت نمایید. با این حال، باید هنگام سابمیت به ژورنال، ذکر شود که نسخه‌ای از مقاله به صورت پیش‌چاپ در دسترس است (که معمولاً توسط ژورنال‌های معتبر پذیرفته می‌شود). این کار به شما کمک می‌کند که منتظر پاسخ داوری نمانید، زیرا ایده شما منتشر شده است.

۲. انتخاب هدفمند ژورنال بر اساس شاخص‌های عملکردی

برای کاهش زمان انتظار، انتخاب آگاهانه ژورنال بسیار حیاتی است. وب‌سایت‌هایی مانند Scopus یا Web of Science اطلاعات دقیقی در مورد میانگین زمان بررسی (Time to Acceptance) برای مجلات مختلف ارائه می‌دهند. پژوهشگری که زمان‌بندی دقیقی برای سابمیت دارد، باید ژورنالی را انتخاب کند که سابقه نشان داده در بازه زمانی مورد نظر وی، تصمیم‌گیری می‌کند. این رویکرد، که در مقاله‌ای در Journal of Scholarly Publishing پیشنهاد شده است، بر مبنای داده‌های تجربی استوار است.

۳. استفاده از مسیرهای بررسی سریع قانونی (Fast-Track Review)

برخی از ناشران، به ویژه در زمینه‌های پرشتاب مانند پاندمی‌ها یا فناوری‌های نوظهور، مسیرهای بررسی سریع را تحت عنوان Expedited Review یا Fast Track فراهم می‌آورند. این مسیرها معمولاً با پرداخت هزینه‌های اضافی همراه هستند و داوران متعهد می‌شوند که در یک بازه زمانی کوتاه‌تر (مثلاً ۴ تا ۶ هفته) پاسخ اولیه را ارائه دهند. این یک روش کاملاً قانونی و شفاف برای تسریع است.

۴. فرآیند انصراف رسمی (Formal Withdrawal)

در صورتی که پس از سابمیت اولیه، محقق تصمیم بگیرد ژورنال را تغییر دهد (مثلاً به دلیل داوری بسیار طولانی)، تنها راه اخلاقی این است که با ارسال یک نامه رسمی و مودبانه به سردبیر ژورنال اول، درخواست انصراف قطعی دهد. تأییدیه کتبی سردبیر مبنی بر خروج مقاله از فرآیند بررسی، به منزله پایان تعهد انحصاری است و پس از آن، مقاله می‌تواند به ژورنال دوم سابمیت شود.

جمع‌بندی

رعایت اصول اخلاق در نشر علمی، به ویژه پرهیز از ارسال همزمان مقاله، سنگ بنای حرفه‌ای‌گری در پژوهش است. این اصول نه تنها برای حفظ اعتبار فردی، بلکه برای تضمین سلامت کل سیستم انتقال دانش ضروری هستند. پژوهشگران موظفند با بهره‌گیری از استراتژی‌های شفاف و داده‌محور مانند استفاده از پیش‌چاپ‌ها و انتخاب هوشمندانه ژورنال بر اساس شاخص‌های عملکردی، مسیر انتشار خود را مدیریت نمایند و در صورت لزوم، از طریق فرآیند انصراف رسمی اقدام کنند.

برای اطمینان از اینکه پژوهش شما از نظر محتوایی و ساختاری در بالاترین سطح قرار دارد و برای دریافت مشاوره‌های تخصصی در مورد فرآیندهای نشر و انتخاب مجلات هدف، می‌توانید از طریق خدمات مشاوره‌ای انتشارات نارون دانش راهنمایی‌های لازم را دریافت نمایید.

برای استفاده از خدمت ما در پذیرش مقاله و سپس چاپ مقاله علمی پژوهشی در مجلات معتبر کافی است با ایمیل، شماره تماس یا آدرس موسسه پژوهشی اوج دانش ارتباط برقرار کنید.